Gülizar Biçer Karaca bütçe eleştirisiyle emekli aylıklarını, kadınların yüzde 34 ücret kaybını, İşsizlik Fonu’nu ve MESEM’de çocuk işçiliğini gündeme taşıdı.
CHP Denizli Milletvekili Gülizar Biçer Karaca, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın 2027 yılı bütçesine ilişkin görüşmelerde söz alarak emeklilerin, asgari ücretlilerin, kadın çalışanların ve çocuk işçilerin yaşadığı sorunları gündeme taşıdı. Bakanlığın sunduğu veriler ile toplumun günlük yaşamda karşı karşıya kaldığı ekonomik koşullar arasında büyük fark bulunduğunu savunan Karaca, bütçenin emekçilerin ve dezavantajlı kesimlerin ihtiyaçlarına yanıt vermediğini söyledi.
Konuşmasında emekli aylıklarındaki gerilemeden kadınların ücret eşitsizliğine, İşsizlik Sigortası Fonu’nun kullanımından Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) kapsamında çalışan çocukların yaşadığı hak kayıplarına kadar birçok başlığı değerlendiren Karaca, Bakanlığın hedeflerini de eleştirdi.
Gülizar Biçer Karaca: En düşük emekli aylığı alanların oranı yüzde 30’a çıktı
Emeklilerin ekonomik durumuna dikkat çeken Karaca, en düşük emekli aylığının 23 bin 552 liraya yükseltilmesinin başarı olarak sunulamayacağını belirtti. Bu tutarın asgari ücretin 4 bin 523 lira altında kaldığını, 38 bin liralık açlık sınırının ise yaklaşık 15 bin lira gerisinde bulunduğunu söyledi.
En düşük emekli aylığı alanların toplam emekliler içindeki payının yıllar içinde ciddi biçimde arttığını ifade eden Karaca, 2019 yılında yüzde 7 olan oranın 2026 itibarıyla yüzde 30’a yükseldiğini kaydetti. Bu tablonun emeklilerin giderek daha büyük bir bölümünün en düşük aylığa mahkûm edildiğini gösterdiğini belirten Karaca, Bakanlığın bu konuda özeleştiri yapması gerektiğini dile getirdi.
Emekli aylıklarının hesaplanmasında geçmişte uygulanan alt sınırın prime esas en düşük kazancın yüzde 70’i olduğunu hatırlatan Karaca, bu oranın yüzde 35’e düşürülmesinin emeklilerin gelirlerinde ciddi kayba yol açtığını savundu. Karaca, emekli aylıklarının yeniden brüt asgari ücretin en az yüzde 70’i olacak şekilde düzenlenmesini istedi.
Asgari ücretin alım gücü için 35 bin lira vurgusu
Asgari ücretin 28 bin 75 lira olarak açıklanmasının çalışanların yaşadığı ekonomik sıkıntıları gidermediğini belirten Karaca, ocak ayından bu yana yaşanan alım gücü kaybının telafi edilmesi halinde asgari ücretin yaklaşık 35 bin lira olması gerektiğini söyledi.
Türkiye’de asgari ücretin istisnai bir ücret olmaktan çıkarak temel gelir düzeyine dönüştüğünü ifade eden Karaca, her 10 çalışandan 4’ünün asgari ücret seviyesinde gelir elde ettiğini, çalışanların yüzde 15’inin ise asgari ücretin altında kazandığını belirtti.
Karaca, asgari ücretin açlık sınırının üzerinde ve insan onuruna yaraşır bir düzeyde belirlenmesi gerektiğini vurgulayarak, Bakanlığın bütçesinde çalışanların gelirlerini koruyacak somut adımların bulunmadığını savundu.
Kadınlar aynı işi yapan erkeklerden yüzde 34 daha az kazanıyor
Kadınların çalışma yaşamında karşılaştığı sorunlara da değinen Karaca, özellikle genç kadın işsizliğindeki yükselişe dikkat çekti. Genç kadın işsizliğinin bir ay içinde yüzde 19,9’dan yüzde 23,3’e çıktığını belirten Karaca, kadınların istihdamdaki payının yüzde 31,2 seviyesinde kaldığını söyledi.
Kadınların kayıt dışı istihdamda da daha ağır koşullarla karşı karşıya olduğunu ifade eden Karaca, Bakanlığın raporlarında kayıt dışı çalışmanın yüzde 27 olarak yer aldığını, kayıt dışı çalışan kadınların oranının ise yüzde 32’ye ulaştığını aktardı.
Ücret eşitsizliğinin kadınların çalışma yaşamındaki temel sorunlardan biri olduğunu vurgulayan Karaca, aynı meslek grubunda ve aynı işte çalışan kadınların erkeklerden yüzde 34 daha az ücret aldığını söyledi. Bir erkeğin 100 lira kazandığı durumda aynı işi yapan kadının 66 lira alabildiğini belirten Karaca, bu ayrımcılığın giderilmesi gerektiğini ifade etti.
Kadınların istihdama katılımının artırılması için ücretsiz kreş hizmetlerinin yaygınlaştırılması, bakım sorumluluğunun kadınların üzerinden alınması ve güvenceli çalışma olanaklarının oluşturulması gerektiğini de dile getirdi.
Çocuk işçiliğiyle mücadele yalnızca çocuklara ulaşmakla olmaz
İş cinayetleri ve çocuk işçiliği konusunda açıklanan verileri değerlendiren Karaca, İş Sağlığı ve Güvenliği Meclisi’nin verilerine göre 2026 yılının ilk dokuz ayında 1.736 kişinin iş kazalarında hayatını kaybettiğini, eylül ayında ise 226 kişinin yaşamını yitirdiğini söyledi. Hayatını kaybedenler arasında 66 çocuğun bulunmasının tablonun vahametini ortaya koyduğunu belirten Karaca, çocukların çalışma hayatına değil eğitime ve oyuna yönlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Bakanlığın 45 bin 854 çocuğa ulaştığı yönündeki açıklamasını da değerlendiren Karaca, çocuk işçiliğiyle mücadelede yalnızca daha fazla çocuğa erişmenin yeterli olmadığını ifade etti. Bakanlığın strateji belgelerinde çocuk işçiliğinin nedenleri arasında yoksulluk, eğitim hizmetlerine erişimde yaşanan güçlükler, düzensiz göç, mevzuat eksikliği ve denetim yetersizliğinin sıralandığını hatırlattı.
Karaca, çocuk işçiliğini artıran nedenler ortadan kaldırılmadan yapılan ziyaretlerin ve görüşmelerin sorunu çözmeyeceğini belirterek, 2027 bütçesinde çocuklara erişim hedefinin düşürülmesini de eleştirdi.
İşsizlik Fonu’ndan işverene yapılan destekler işsizlik ödeneğini aştı
İşsizlik Sigortası Fonu’nun kuruluş amacının kendi iradesi ve kusuru dışında işini kaybeden çalışanların gelir kaybını belirli süreyle karşılamak olduğunu hatırlatan Karaca, fon kaynaklarının kullanımındaki dağılıma tepki gösterdi.
Bakanlığın açıkladığı verilere göre işsizlik ödeneği kapsamında işsiz kalanlara 82,59 milyar lira ayrıldığını belirten Karaca, teşvik ve destek ödemeleri ile aktif iş gücü programlarına ise toplam 175,34 milyar lira kaynak aktarıldığını söyledi. Bu tutarın işsizlik ödeneği için ayrılan kaynağın 2,12 katına ulaştığına dikkat çeken Karaca, fonun önceliğinin işsiz kalan çalışanların gelir güvencesi olması gerektiğini vurguladı.
Devlet katkı payının düşürülmesini de eleştiren Karaca, fon kaynaklarının kısa dönemli çalışmalar, Toplum Yararına Programlar (TYP) ve eğitim programları gibi farklı alanlarda kullanılmasının amacına uygun olmadığını savundu. İşsizlik Sigortası Fonu’nun işsiz kalan çalışanların güvencesi olduğunu belirterek kaynakların başka alanlara yönlendirilmesini kabul etmediklerini ifade etti.
“Bakanlığın hedefi işçi ölümleri olamaz”
Karaca, Bakanlığın 2027 bütçesinde yer alan ölümlü iş kazası hedefini de eleştirdi. Bütçedeki hedefin yılda yaklaşık 1.500-1.600 işçi ölümüne karşılık geldiğini belirten Karaca, bir Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın işçi ölümlerini hedef olarak kabul edemeyeceğini söyledi.
Bakanlığın temel hedefinin tek bir işçinin dahi hayatını kaybetmemesi ve iş güvenliği önlemlerinin eksiksiz uygulanması olması gerektiğini vurgulayan Karaca, iş cinayetlerinin önlenmesi için daha etkin denetim ve koruyucu politikalar yürütülmesini istedi.
MESEM’lerde çocuklar eğitim ve oyun hakkından mahrum kalıyor
Konuşmasının önemli bölümünü Mesleki Eğitim Merkezleri’ne ayıran Karaca, 14-18 yaş arasındaki çocukların çalışma koşullarını örneklerle anlattı. MESEM kapsamında çalışan çocukların eğitim, dinlenme ve oyun haklarından uzak kaldığını belirten Karaca, çocukların yaşadıklarını aktardı.
Karaca’nın paylaştığı örneklerde Elif, okul forması ve çanta alamadığı için okula gidemediğini anlatırken Ali, yorgunluktan uyuyamadığını, ayaklarının ağrıdığını ve gece su içmek için bile kalkamadığını söylüyor. Cumhuriyet Bayramı’nda yaşıtları kutlama yaparken çalışmak zorunda kaldığını anlatan Mehmet’in sözleri ile 14 yaşındaki Arda’nın “Vaktim yok, çalışıyorum” yanıtı da çocukların yaşam koşullarını ortaya koyan örnekler arasında yer aldı.
MESEM uygulamalarının çocukların eğitim ve oyun haklarını ellerinden aldığını savunan Karaca, çocukların çocukluklarını yaşayabilmeleri için bu sistemdeki sorunların çözülmesi gerektiğini söyledi. Çocukların çalışmak zorunda bırakılmasının sorumluluğunun Bakanlığın üzerinde olduğunu ifade ederek MESEM uygulamasında kapsamlı düzenleme çağrısında bulundu.
Karaca, kadın istihdamına ilişkin açıklanan verilerin de bütçedeki yatırım ve kamu istihdamı hedefleriyle desteklenmediğini belirtti. Bakanlığın ortaya koyduğu istihdam rakamlarının hangi kaynaklarla ve hangi politikalarla gerçekleştirileceğinin açıklanmasını isteyen Karaca, bütçedeki rakamların sahadaki gerçeklerle örtüşmediğini savundu.
Konuşmasını çalışanların ve emekçilerin haklarının verilmesi çağrısıyla tamamlayan Gülizar Biçer Karaca, emeklilerin, kadınların, işsizlerin ve çocukların yaşadığı sorunların bütçe politikalarında karşılık bulması gerektiğini söyledi.
