Yerli üretim tartışmasını Meclis gündemine taşıyan Cevdet Akay, Kardemir ray üretirken İngiltere’den yapılan ithalatı ve TOGG’un 28 milyar lirayı aşan zararını eleştirdi.
CHP Karabük Milletvekili Cevdet Akay, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın 2027 yılı bütçesini değerlendirirken yerli üretim politikalarındaki çelişkilere dikkat çekti. Kardemir’in dünya standartlarında ray üretmesine rağmen hızlı tren projelerinde İngiltere’den 135 milyon sterlinlik ray ithal edilmesini eleştiren Akay, TOGG’un son iki yılda 28 milyar lirayı aşan zararını ve reel sektörün finansmana erişimde yaşadığı sorunları da gündeme taşıdı.
Akay, Bakanlığın 2025 yılı kesin hesabındaki harcamaların ve kurumlar arası para aktarımlarının açıklığa kavuşturulmasını isterken, tasarruf tedbirlerine uyulup uyulmadığını da sordu.
2025 kesin hesabındaki 37 milyar liralık alacağın akıbetini sordu
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın 2025 yılı kesin hesabına ilişkin değerlendirmelerde bulunan Akay, kurum dışına yapılan 10 milyar 363 milyon liralık aktarımın hangi kurumlara ve hangi amaçlarla gerçekleştirildiğinin açıklanmasını istedi.
Proje özel hesabında bulunan 882 milyon liranın 769 milyon lirasının harcandığını belirten Akay, bu harcamaların nerelere yapıldığı konusunda bilgi talep etti. Takipteki kurum alacaklarının 26 milyon 333 bin liraya ulaştığını ve bu tutarın tamamı için karşılık ayrıldığını ifade eden Akay, kurumlara verilen borçlardan kaynaklanan 37 milyar 29 milyon liralık alacağın dağılımını, vadesi uzatılan kredileri ve borçların hangi kuruluşlardan kaynaklandığını da sordu.
Bakanlığın döner sermaye işletmesine sağlanan 500 milyon liralık sermaye desteğinin gelir-gider durumunun açıklanmasını isteyen Akay, 2025 yılında yapılan harcamaların tasarruf tedbirlerine ve ilgili genelgelere uygun olup olmadığının da yanıtlanmasını istedi.
Bakanlığın bütçesi 248 milyar liraya yükseldi
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın 2027 yılı bütçe teklifinin yaklaşık 248 milyar lira olduğunu belirten Akay, önceki yıl 176 milyar lira olan bütçede yaklaşık 71 milyar liralık artış yaşandığını söyledi. Bu artışın yüzde 40,60 seviyesinde olduğunu kaydeden Akay, Bakanlığın genel bütçe içerisindeki payının ise binde 9,12 düzeyinde kaldığına dikkat çekti.
Proje bazlı teşvik sistemleri kapsamında 2025 yılında 13 projeye destek verildiğini, 2026 yılında da benzer sayıda projenin desteklendiğini belirten Akay, 2027 yılı için öngörülen 10 projenin kapsamı ve ayrıntıları hakkında bilgi istedi.
İsveç’ten getirilen 40 milyon euroluk aracın hesabını sordu
Yerli otomobil projelerine ilişkin geçmiş dönem harcamalarını da gündeme getiren Akay, 2015 yılında İsveç’ten 40 milyon euro karşılığında getirilen araç projesinin akıbetinin açıklanmasını istedi.
Projenin daha sonra TÜBİTAK bünyesinde devam ettiğini hatırlatan Akay, çalışmanın hangi aşamada olduğunu ve bu süreçte kamu zararı oluşup oluşmadığını sordu. Kamu zararı ortaya çıktıysa bunun tazmin edilip edilmediğinin de açıklanmasını talep etti.
Kardemir ray üretirken İngiltere’den ithalat yapılmasına tepki
Karabük’ün önemli sanayi kuruluşlarından Kardemir’in dünya standartlarında ray ürettiğini vurgulayan Akay, buna rağmen Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın hızlı tren projelerinde İngiltere’den ray temin etmesini eleştirdi.
İngiltere’deki finansman kuruluşları aracılığıyla sağlanan krediler kapsamında rayların British Steel firmasından alınmasının şart koşulduğunu belirten Akay, bu yöntemle 135 milyon sterlinlik ray tedariki gerçekleştirildiğini söyledi. Ankara-İzmir hızlı tren projesi için de 36 bin ton ray ihtiyacının bulunduğunu ve bunun yaklaşık 70 milyon sterlinlik bölümünün yine aynı firmadan karşılanmasının planlandığını ifade etti.
Akay, yerli üreticilerin bu uygulama nedeniyle dezavantajlı duruma düştüğünü belirterek şöyle konuştu:
“Bir tarafta Kardemir dünya standartlarında ray üretiyor, bir tarafta da böyle yurt dışından temin edilen 135 milyon sterlinlik ray! Kredi oradan veriliyor diye rayın da oradan temin edilmesi şart koşuluyor. Bu durum, Kardemir gibi kuruluşların sıkıntıda kalmasına neden oluyor.”
Yaklaşık 5 bin kişiye istihdam sağlayan Kardemir’in geçmiş yıllarda zarar ettiğini hatırlatan Akay, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı nezdinde girişimde bulunmasını istedi. Akay, yerli ve milli üretimin desteklenmesi için teşviklerde de yerli tedarik şartının uygulanması gerektiğini dile getirdi.
TOGG’un iki yıllık zararı 28 milyar lirayı aştı
Yerli otomobil TOGG’un mali durumunu da değerlendiren Akay, şirketin son iki yılda 28 milyar liranın üzerinde zarar ettiğini söyledi. Akay, zarar tutarlarının 13,7 milyar ve 14,6 milyar lira olarak gerçekleştiğini belirterek TOGG’un mali sürdürülebilirliğinin güçlendirilmesi için hangi adımların atılacağını sordu.
Yerli üretimin desteklenmesi gerektiğini vurgulayan Akay, Çinli firmalara yönelik teşvikler ile TOGG’un mali yapısında yaşanan sorunlar arasındaki çelişkiye dikkat çekti. Bazı yatırımların daha sonra gerçekleşmediğini ve Macaristan’a kaydığını ifade eden Akay, yerli otomobil projesinin güçlendirilmesine yönelik somut bir plan olup olmadığını öğrenmek istedi.
Karşılıksız çek sayısı 160 bini aştı
Reel sektörün finansmana erişimde ciddi sıkıntılar yaşadığını belirten Akay, karşılıksız çek sayısının 160 binin üzerine çıktığını söyledi. Fonlarda bekleyen paralar ve özel sektör tahvilleri nedeniyle kaynaklarına ulaşamayan şirketlerin bulunduğunu ifade eden Akay, işletmelerin finansman güçlüğü çektiğini kaydetti.
Sanayi kuruluşlarının üretimlerini sürdürebilmesi için ek desteklere ve uygun maliyetli kredilere ihtiyaç duyduğunu vurgulayan Akay, Bakanlığın bu sorunlara yönelik yeni çözümler geliştirmesi gerektiğini belirtti.
