Gülizar Biçer Karaca, Türkiye’nin Hukukun Üstünlüğü Endeksi’nde 117’nci sıraya gerilediğini belirterek AYM kararlarının uygulanmamasını, cezaevlerindeki çocukları ve kadınların korunmasındaki eksiklikleri eleştirdi.
CHP Denizli Milletvekili Gülizar Biçer Karaca, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda Adalet Bakanlığı’nın 2027 yılı bütçesini değerlendirirken Türkiye’de hukuk devleti ve demokrasi alanındaki gerilemeye dikkat çekti. Hukukun Üstünlüğü Endeksi’nde Türkiye’nin 117’nci sıraya gerilediğini belirten Karaca; Anayasa Mahkemesi (AYM) ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarının uygulanmamasını, cezaevlerindeki nüfus artışını, çocuk tutukluları ve kadına yönelik şiddetle mücadeledeki eksiklikleri gündeme taşıdı.
Adalet Bakanlığı bütçesinin görüşüldüğü komisyonda konuşan Karaca, vatandaşların hukuk ve yargı sistemine ilişkin kaygılarının giderek arttığını söyledi. Ekonomi ve işsizliğin ardından hukuk, adalet sistemi ve yargı bağımsızlığının toplumun en önemli sorunları arasında ikinci sıraya yükseldiğini belirten Karaca, adalet sistemine duyulan güvenin yeniden tesis edilmesi gerektiğini vurguladı.
Türkiye Hukukun Üstünlüğü Endeksi’nde 117’nci Sıraya Geriledi
Karaca, Türkiye’nin uluslararası hukuk ve demokrasi göstergelerindeki konumuna ilişkin verileri paylaştı. Hukukun Üstünlüğü Endeksi’nde Türkiye’nin 2002 yılında 55’inci sırada bulunduğunu, bugün ise 117’nci sıraya gerilediğini ifade etti.
The Economist tarafından hazırlanan Demokrasi Endeksi’ne de değinen Karaca, Türkiye’nin 2006 yılında 5,70 puanla 88’inci sırada yer aldığını, 2025 raporunda ise 167 ülke arasında 104’üncü sıraya düştüğünü söyledi. Türkiye’nin bu değerlendirmede “hibrit rejim” kategorisinde sınıflandırıldığını belirten Karaca, söz konusu tablonun bağımsız yargı, hukuk devleti ve demokratik işleyiş açısından ciddi sorunlara işaret ettiğini savundu.
Avrupa Komisyonunun Türkiye raporunda yargı bağımsızlığı, hâkim ve savcıların atanması, yer değiştirme ve disiplin süreçleriyle ilgili eleştirilerin yer aldığını aktaran Karaca, yargı üzerindeki yürütme etkisinin ve seçilmiş siyasetçilerle muhalif isimlere yönelik adli süreçlerin de raporda değerlendirildiğini kaydetti.
AYM ve AİHM Kararları Neden Uygulanmıyor?
Karaca’nın konuşmasında öne çıkan başlıklardan biri, Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının uygulanması oldu. Anayasa’nın 90 ve 153’üncü maddelerini hatırlatan Karaca, Can Atalay, Tayfun Kahraman, Osman Kavala ve Selahattin Demirtaş hakkındaki kararların uygulanmamasını eleştirdi.
Can Atalay hakkında Anayasa Mahkemesinin birden fazla ihlal kararı verdiğini, Tayfun Kahraman yönünden de AYM Genel Kurulunun ihlal kararının bulunduğunu belirten Karaca, buna rağmen söz konusu isimlerin cezaevinde tutulmaya devam edilmesini sorguladı.
Karaca, yargı bağımsızlığının yalnızca mahkemelerin karar vermesiyle değil, bu kararların eksiksiz uygulanmasıyla da ölçülmesi gerektiğini söyledi. AYM ve AİHM kararlarının uygulanmasında siyasi değerlendirmelerin belirleyici olmaması gerektiğini vurguladı.
Cezaevlerindeki Tutuklu ve Hükümlü Sayısı Yüzde 629 Arttı
Ceza infaz kurumlarındaki nüfus artışına dikkat çeken Karaca, 2002 yılında Türkiye’deki cezaevlerinde toplam 59 bin 512 tutuklu ve hükümlü bulunduğunu, bu sayının 2026 yılında 437 bin 337’ye yükseldiğini açıkladı. Karaca, bu artışın yüzde 629’a ulaştığını belirterek cezaevlerinin mevcut koşullarının ve infaz politikalarının yeniden değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Hükümlülerin topluma yeniden kazandırılmasına yönelik çalışmaların bütçe ve uygulama bakımından yeterli olmadığını savunan Karaca, tasarruf tedbirlerinin rehabilitasyon ve eğitim faaliyetlerini olumsuz etkilediğini ifade etti.
Denetimli serbestlik kapsamında meslek kurslarının hedef sayısının 2027 yılında 700’den 660’a düşürüldüğünü aktaran Karaca, İşyurtları Kurumunun atölye yatırımları için ayrılan ödeneğin de tamamının kullanılamadığını belirtti. Atölye yapımı için ayrılan 187,89 milyon liranın yalnızca 92,53 milyon lirasının harcandığını söyleyen Karaca, kaynakların neden kullanılmadığını sordu.
Cezaevlerinde 5 Bin 121 Çocuk Bulunuyor
Karaca, cezaevlerindeki çocuk nüfusuna ilişkin verileri de komisyonda gündeme getirdi. Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün 2 Kasım 2026 tarihli verilerine göre, 12-17 yaş grubunda 5 bin 121 çocuğun ceza infaz kurumlarında bulunduğunu belirten Karaca, bunların 3 bin 809’unun tutuklu olduğunu söyledi.
Çocuk dostu adalet sisteminin yalnızca fiziki koşulların iyileştirilmesiyle sağlanamayacağını ifade eden Karaca; çocukların nitelikli avukat desteğine erişmesi, uygun görüşme ve bekleme alanlarının oluşturulması, iletişim desteği sağlanması ve yargılama sürecinde görüşlerinin dikkate alınması gerektiğini dile getirdi.
Çocukların korunması ve topluma kazandırılmasının öncelikli olması gerektiğini belirten Karaca, cezaevlerindeki çocuk sayısının azaltılması ve yeniden suç işlenmesini önleyecek rehabilitasyon politikalarının güçlendirilmesi gerektiğini söyledi. Bu konuda hazırladığı çalışmayı rapor ve öneri olarak Adalet Bakanlığına sunacağını da açıkladı.
Hâkim ve Savcı Atamalarında Liyakat Tartışması
Karaca, hâkim ve savcı atamalarında liyakat ilkesinin uygulanmasına ilişkin iddiaları da Adalet Bakanı’na yöneltti. Ankara 2 No.lu Baro Başkanı Gökhan Ağdemir’in, 70 avukatın referans yoluyla hâkim ve savcı olarak atandığı yönündeki iddiasını gündeme getiren Karaca, söz konusu atamalarda hukuka aykırılık bulunup bulunmadığının araştırılmasını istedi.
Hâkim ve savcıların mesleki yeterlilik ve başarı ölçütlerine göre atanmasının önemine işaret eden Karaca, atama süreçlerinin şeffaf ve denetlenebilir olması gerektiğini belirtti.
Elektronik Kelepçe Kapasitesinin Yalnızca Yüzde 16’sı Kullanılıyor
Kadına yönelik şiddetle mücadelede elektronik izleme sisteminin kullanımına ilişkin verileri paylaşan Karaca, 9 bin 873 elektronik kelepçe kapasitesinin yalnızca yüzde 16’sının aktif olarak kullanıldığını söyledi.
Koruma ve tedbir kararlarına rağmen öldürülen kadınlara ilişkin verilerin de şeffaf biçimde açıklanmasını isteyen Karaca, önceki Adalet Bakanı tarafından 2024 yılında yapılan açıklamada, tedbir kararına rağmen öldürülen kadın sayısının 131 olarak duyurulduğunu hatırlattı.
Bakanlığın 2025 ve 2026 dönemine ilişkin güncel verileri yayımlamadığını belirten Karaca, Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu’nun tespitlerine göre 2025 yılında 23, 2026 yılının haziran ayına kadar ise 8 kadının koruma veya tedbir kararına rağmen öldürüldüğünü aktardı. Karaca, elektronik kelepçe kapasitesinin etkin kullanılmasının ve koruma kararlarının uygulanmasının hayati önem taşıdığını vurguladı.
Takasbank Genel Müdürünün Durumu da Gündeme Geldi
Karaca, konuşmasının son bölümünde fon soruşturması kapsamında gözaltına alındığını belirttiği Takasbank Genel Müdürü’nün aynı zamanda Türk Telekom Yönetim Kurulu üyesi olduğunu söyledi. Söz konusu kişinin Türk Telekom’daki görevinden kendi isteğiyle ayrılmasını eleştiren Karaca, soruşturmayla bağlantılı kişilerin kamu görevlerindeki durumlarının da açıklığa kavuşturulması gerektiğini ifade etti.
Karaca, Adalet Bakanlığı bütçesinin değerlendirilmesinde yalnızca kaynakların büyüklüğünün değil, hukukun üstünlüğü, yargı bağımsızlığı, temel hakların korunması ve vatandaşların adalete erişiminin esas alınması gerektiğini belirtti.
